Tarczyca pod lupą
Tarczyca to mały, ale niezwykle ważny gruczoł – jej hormony (głównie T3, T4 oraz TSH) regulują tempo metabolizmu, nastrój, pracę serca, wagę ciała, układ nerwowy i wiele innych funkcji. Problemy z tarczycą mogą rozwijać się powoli i skrycie, dlatego warto zrozumieć ich istotę i podjąć odpowiednie działania profilaktyczne.
1. Skala problemu: choroby tarczycy w Polsce
Szacuje się, że nawet 20% Polaków boryka się z zaburzeniami tarczycy, a u kobiet schorzenia te pojawiają się nawet 9 razy częściej niż u mężczyzn.
Według danych z 2018 roku, liczba osób chorujących na choroby tarczycy w Polsce wynosiła około 2 918 400 osób, czyli ok. 7 600 przypadków na 100 000 mieszkańców.
Wśród kobiet szczyt zapadalności przypada na wiek 54–64 lata (1 691,5/100 000), a u mężczyzn – powyżej 65 lat (611,5/100 000) .
W 2016 roku w Polsce odnotowano 4 015 przypadków raka tarczycy – stanowiło to około 13,5% wszystkich operacji tarczycy. U kobiet rak ten stał się szóstym najczęściej wykrywanym nowotworem.
2. Główne zaburzenia tarczycy
Niedoczynność tarczycy – objawy: zmęczenie, przyrost masy ciała, chłód, suchość skóry, problemy z koncentracją.
Nadczynność tarczycy – nadmierne pocenie, utrata wagi, nerwowość, kołatanie serca.
Wiele osób nawet nie wie, że choruje – ok. 25% pacjentów nie podejrzewa, że problemy wynikają z tarczycy.
3. Badania: co, kiedy i dlaczego?
TSH – najważniejsze badanie przesiewowe. Nieprawidłowy poziom może wskazywać na zaburzenia.
Przeciwciała (aTPO, aTG) – wykorzystywane przy podejrzeniu chorób autoimmunologicznych (np. Hashimoto).
USG tarczycy, a w razie zmian: scyntygrafia, biopsja.
Profilaktycznie zalecane jest badanie hormonów tarczycy raz w roku, o ile lekarz nie zaleci inaczej.
4. Czy warto badać całą populację?
Obecne rekomendacje (Polskie Towarzystwa Endokrynologiczne i Diabetologiczne) nie rekomendują powszechnych badań przesiewowych, głównie z powodu braku wystarczających dowodów na ich kliniczne korzyści AOTMiT.
5. Profilaktyka i zdrowy styl życia
Chociaż badania przesiewowe nie są zalecane dla każdego, to kilka działań profilaktycznych warto stosować:
Zdrowa dieta – bogata w jod, selen, witaminę D, pełnowartościowe białko i nienasycone kwasy tłuszczowe pdfs.semanticscholar.org.
Regularne badania u osób z objawami, w grupie ryzyka (np. kobiety dojrzałe, osoby z cukrzycą).
Edukacja i świadomość – znajomość objawów i możliwości diagnostycznych.