Wraz z nadejściem wiosny przyroda budzi się do życia, a wraz z nią kleszcze – niewielkie pajęczaki, które mogą stanowić poważne zagrożenie dla naszego zdrowia. Ich ukąszenia mogą prowadzić do groźnych chorób, takich jak borelioza czy kleszczowe zapalenie mózgu (KZM). W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej tym zagrożeniom, przedstawimy aktualne statystyki zachorowań oraz omówimy skuteczne metody profilaktyki.
Dlaczego kleszcze są groźne?
Kleszcze są nosicielami wielu patogenów, w tym bakterii Borrelia burgdorferi wywołującej boreliozę oraz wirusa kleszczowego zapalenia mózgu. Choroby te mogą prowadzić do poważnych powikłań neurologicznych, kardiologicznych czy stawowych. Wczesne rozpoznanie i leczenie są kluczowe, jednak najlepszą strategią jest unikanie ukąszeń poprzez odpowiednią profilaktykę.
Statystyki zachorowań w Polsce
W ostatnich latach obserwuje się wzrost liczby zachorowań na choroby odkleszczowe w Polsce. Według danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny, w 2023 roku odnotowano 25 244 przypadki boreliozy oraz 659 przypadków kleszczowego zapalenia mózgu. Dla porównania, w 2022 roku zarejestrowano 17 369 przypadków boreliozy i 446 przypadków KZM, co wskazuje na znaczący wzrost zachorowań.
W pierwszej połowie 2024 roku (od stycznia do czerwca) potwierdzono 9 134 przypadki boreliozy i 159 przypadków KZM, podczas gdy w analogicznym okresie 2023 roku było to odpowiednio 7 714 i 150 przypadków.
Poniżej przedstawiamy graficzną ilustrację wzrostu liczby zachorowań na boreliozę i KZM w Polsce w latach 2022–2024.
Profilaktyka – jak chronić się przed kleszczami?
Aby zminimalizować ryzyko ukąszenia przez kleszcza, warto stosować się do poniższych zaleceń:
Unikaj wysokiej trawy i zarośli: Kleszcze najczęściej bytują w takich miejscach, czekając na żywiciela.
Odpowiedni ubiór: Podczas spacerów w lesie czy na łące zaleca się noszenie odzieży z długimi rękawami i nogawkami, najlepiej w jasnych kolorach, co ułatwia zauważenie kleszcza.
Stosuj repelenty: Preparaty odstraszające kleszcze zwiększają ochronę podczas przebywania na świeżym powietrzu.
Kontroluj skórę po powrocie do domu: Dokładne obejrzenie ciała pozwala na szybkie wykrycie i usunięcie kleszcza.
Szczepienia: W przypadku kleszczowego zapalenia mózgu dostępne są skuteczne szczepionki. Warto rozważyć szczepienie, zwłaszcza jeśli często przebywamy na terenach o wysokim ryzyku występowania kleszczy.
Co zrobić w przypadku ukąszenia?
Jeśli zauważysz kleszcza na skórze, usuń go jak najszybciej za pomocą pęsety, chwytając go jak najbliżej skóry i wyciągając zdecydowanym ruchem. Następnie zdezynfekuj miejsce ukąszenia. Obserwuj miejsce ukąszenia i swoje samopoczucie; w przypadku pojawienia się niepokojących objawów, takich jak rumień wędrujący, gorączka czy bóle stawów, skonsultuj się z lekarzem.
Czy warto badać kleszcza po ukąszeniu?
Aktualne rekomendacje medyczne odradzają badanie samego kleszcza na obecność patogenów. Wykrycie patogenu w kleszczu nie oznacza automatycznie, że doszło do zakażenia człowieka, a wynik takiego badania nie jest podstawą do diagnozy ani leczenia. Zamiast tego zaleca się obserwację własnego organizmu i, w razie wystąpienia objawów, przeprowadzenie odpowiednich badań diagnostycznych.
Jakie badania wykonać po ukąszeniu kleszcza?
W przypadku podejrzenia zakażenia boreliozą, diagnostyka przebiega dwuetapowo:
Test ELISA: Jest to badanie przesiewowe wykrywające przeciwciała IgM i IgG przeciwko Borrelia burgdorferi. Ze względu na czas potrzebny na wytworzenie przeciwciał, test ten zaleca się wykonać nie wcześniej niż 4–6 tygodni po ukąszeniu.
Test Western Blot: W przypadku dodatniego lub niejednoznacznego wyniku testu ELISA, zaleca się potwierdzenie wyniku za pomocą testu Western Blot, który jest bardziej specyficzny i pozwala na dokładniejsze potwierdzenie obecności przeciwciał przeciwko Borrelia burgdorferi.
Na mapie poniżej można zobaczyć, w których rejonach kraju aktywność kleszczy jest obecnie najwyższa. Najczęściej występują one w województwach położonych w centralnej, południowej i północno-wschodniej części Polski.
Sprawdź, w jakich miejscach ryzyko kontaktu z tymi pajęczakami jest największe.
Jakie gatunki kleszczy występują w Polsce?
