Cukrzyca typu 1 u dzieci

Cukrzyca typu 1 to choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy dziecka niszczy komórki beta trzustki odpowiedzialne za produkcję insuliny. Choroba rozwija się zazwyczaj gwałtownie, a objawy pojawiają się nagle.

Szacuje się, że cukrzyca typu 1 stanowi ponad 90% przypadków cukrzycy u dzieci w Polsce. Co więcej, Polska jest jednym z krajów o najszybszym wzroście zachorowań na cukrzycę typu 1 w Europie. W latach 1998–2018 liczba przypadków wzrosła ponad trzykrotnie – z 8,4 do 30,8 na 100 000 dzieci w wieku 0–14 lat.

Objawy cukrzycy typu 1 u dzieci:

• częste oddawanie moczu (poliuria),

• wzmożone pragnienie (polidypsja),

• utrata masy ciała mimo zwiększonego apetytu,

• senność i osłabienie,

• zapach acetonu z ust,

• infekcje skórne i grzybicze,

• u niemowląt: przepełniona pieluszka, rozdrażnienie, niepokój.

Bez leczenia może dojść do rozwoju groźnego stanu zwanego kwasicą ketonową, który zagraża życiu dziecka.

Cukrzyca typu 2 u dzieci

Choć cukrzyca typu 2 była kiedyś uznawana za chorobę dorosłych, coraz częściej diagnozuje się ją również u dzieci i młodzieży – szczególnie u tych z nadwagą, otyłością i niską aktywnością fizyczną. W przypadku dzieci choroba rozwija się stopniowo i przez długi czas może nie dawać wyraźnych objawów.

Czynniki ryzyka cukrzycy typu 2 u dzieci:

• nadwaga lub otyłość,

• niewłaściwa dieta (wysokoprzetworzona, bogata w cukry i tłuszcze trans),

• brak aktywności fizycznej,

• cukrzyca w rodzinie,

• insulinooporność,

• zespół metaboliczny.

Szacuje się, że nawet 22% dzieci z nadwagą może być w grupie ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2.

Rzadkie formy cukrzycy u dzieci

Istnieją również inne, rzadkie typy cukrzycy, które mogą występować u dzieci. Zaliczamy do nich:

• cukrzycę monogenową (np. MODY) – spowodowaną mutacją pojedynczego genu,

• cukrzycę wtórną – np. w przebiegu chorób endokrynologicznych, genetycznych lub polekowych,

• cukrzycę noworodkową – występującą u dzieci poniżej 6. miesiąca życia.

Diagnostyka cukrzycy u dzieci

W przypadku podejrzenia cukrzycy u dziecka, lekarz zleca:

• oznaczenie poziomu glukozy we krwi na czczo,

• test OGTT (test obciążenia glukozą),

• pomiar HbA1c (hemoglobina glikowana),

• badania przeciwciał (anty-GAD) – przy podejrzeniu cukrzycy typu 1,

• badania funkcji nerek, lipidogram, ciśnienie tętnicze.

Warto też wykonywać badania kontrolne u dzieci z grup ryzyka – zwłaszcza z nadwagą lub dodatnim wywiadem rodzinnym.

Monitorowanie cukrzycy u dzieci

Dziecko chore na cukrzycę wymaga codziennego monitorowania:

• poziomu glukozy we krwi (glukometr lub systemy CGM),

• poziomu HbA1c – minimum raz na 3–6 miesięcy,

• ciśnienia krwi i funkcji nerek (profilaktyka nefropatii),

• masy ciała i rozwoju fizycznego.

Leczenie opiera się głównie na insulinoterapii (w typie 1), edukacji rodziców i dziecka, diecie oraz aktywności fizycznej.

Profilaktyka cukrzycy u dzieci

Profilaktyka cukrzycy typu 1 jest ograniczona, ale cukrzycy typu 2 można skutecznie zapobiegać, wdrażając odpowiednie nawyki już od najmłodszych lat.

Co można zrobić?

• Zachęcać dzieci do codziennej aktywności fizycznej (minimum 60 minut dziennie).

• Dbać o zbilansowaną dietę – ograniczenie cukrów prostych i przetworzonej żywności.

• Regularnie kontrolować masę ciała dziecka.

• Prowadzić edukację zdrowotną w rodzinie.

• W przypadku dzieci z grupy ryzyka – wykonywać regularne badania przesiewowe.

Podsumowanie

Cukrzyca u dzieci to poważna choroba przewlekła, która wymaga szybkiej diagnozy, systematycznego leczenia i wsparcia całej rodziny. W Polsce obserwujemy niepokojący wzrost zachorowań – zarówno typu 1, jak i typu 2.

Kluczowe jest, aby rodzice, nauczyciele i lekarze pierwszego kontaktu byli świadomi objawów i nie lekceważyli nawet subtelnych sygnałów. Wczesna reakcja może uratować życie i zapobiec wielu powikłaniom.

Jeśli zauważasz u swojego dziecka niepokojące objawy – skonsultuj się z lekarzem. Wczesna diagnostyka to szansa na zdrowe i bezpieczne dzieciństwo.

Laboratorium Lab-Med – wspieramy zdrowie najmłodszych każdego dnia.